1 Actielijn

Onderzoek

Toegepast en praktijkgericht onderzoek voor de ontwikkeling van betere kennis, methodieken en tools voor het effectief en verantwoord ontwikkelen van IX. Van exploratief onderzoek tot artistiek-ontwerpend onderzoek.

4 Regelingen

15 Projecten gehonoreerd

Verwacht eindresultaat 220 onderzoekstrajecten naar toepasbare kennis, methodieken en tools

Regelingen

Financiering binnen Actielijn 1

CIIIC Start 3 edities

CIIIC Start

CIIIC Start biedt financiering voor eenjarig verkennend onderzoek naar de werking en impact van immersive experiences.

Voor: OnderzoekersToepassersMakers

Uitvoerder Regieorgaan SIA

Totaalbudget €1.000.000

CIIIC PRO In voorbereiding

CIIIC PRO

Meerjarig praktijkgericht onderzoek gericht op het ontwikkelen van kennis en handelingsperspectieven om toepassingen van IX te verbeteren en uit te breiden.

Voor: OnderzoekersToepassersMakers

Uitvoerder Regieorgaan SIA

Totaalbudget €3.500.000

ADRIE In voorbereiding

ADRIE

Artistiek en ontwerpend onderzoek in immersive experiences. Voor kunstenaars, ontwerpers en creatieve professionals die de grenzen van IX verkennen.

Voor: MakersPresentatieplekkenOnderzoekers

Uitvoerder Stimuleringsfonds Creatieve Industrie

Totaalbudget €6.750.000

CIIIC Kern In voorbereiding

CIIIC Kern

Vraaggestuurd praktijkgericht onderzoek naar immersive experiences. Consortia van hogescholen en bedrijven werken samen aan onderzoeksvragen uit de praktijk.

Voor: OnderzoekersMakersToepassers

Uitvoerder Regieorgaan SIA

Totaalbudget €5.000.000

Gehonoreerde projecten

HEFT: Heritage for the Future

HEFT: Heritage for the future – expanding the IX ecosystem for embodied cultural experiences HEFT heeft als doel het IX-veld te versterken en te ontwikkelen door systemische uitdagingen - beperkingen in schaalbaarheid, ontoegankelijke openbare ruimtes, lage vindbaarheid - te overbruggen door middel van artistiek onderzoek. Het consortium richt zich op de ontwikkeling van artistieke methodologieën die de belichaamde kwaliteiten van IX omarmen, collectieve betrokkenheid bevorderen en schaalbaar behoud en versiebeheer (erfgoed) mogelijk maken voor toegang op lange termijn. Het project operationaliseert vijf kerndoelstellingen ('reimagine', 'unite', 'sustain', 'empower' en ' safeguard'). De belangrijkste bijdrage van het consortium is het genereren van fundamentele, sectorbrede en overdraagbare kennis en instrumenten. Het activiteitenprogramma wordt uitgevoerd via vijf onderling verbonden werkpakketten, waarbij de nadruk ligt op artistiek onderzoek door middel van ontwerp met behulp van IX-prototypes van makers. Belangrijke resultaten zijn onder meer het kader voor belichaamde ontwerpmethoden, toolkits, richtlijnen en aanbevelingen voor beleid en internationale ondersteuning. De inspanningen monden uit in een internationale conferentie en de integratie van de resultaten in onderwijsprogramma's. Een duurzaamheidsplan waarborgt de langetermijnimpact en de toepassing van de resultaten.

Towards a Common Language for Immersive Experiences: a Cross-Sector Exploration of Concepts and Measurement

Hoe worden IX-effecten gemeten? En spreken verschillende sectoren wel over hetzelfde wanneer zij IX-concepten en meetmethoden gebruiken? Deze vragen veranderen mee met de ontwikkelingen in het IX-veld. Voor Zuyd Hogeschool is dat aanleiding om, samen met andere onderzoeksgroepen en IX-makers uit de creatieve industrie de perceptie van de bestaande concepten en methoden opnieuw kritisch te onderzoeken.

Stage IX

LAUNCHPAD NINE heeft als doel de gefragmenteerde Nederlandse IX-sector te transformeren door een op kunstenaars gerichte infrastructuur op te bouwen die creatie, productie, presentatie en onderwijs verenigt. Het activiteitenprogramma genereert openlijk toegankelijke methodologieën en toolkits, creëert duurzame talenttrajecten en herwint verbeeldingskracht door technologiegedreven paradigma's uit te dagen. Het programma werkt met intensieve residenties die zijn opgezet rond praktijkgericht onderzoek met opkomende en gevestigde kunstenaars en collectieven, die via een open oproep worden aangetrokken. Elke residentie omvat workshops, prototyping en publieke activaties. Artistieke creatieprocessen fungeren als de belangrijkste onderzoeksmotor, waarbij residenties inzichten genereren in drie onderzoeksgroepen: ‘pedagogy, knowledge exchange & documentation’, ‘sustainable production workflows’, en ‘audience engagement & experience’.

EGG: Hoe een immersieve kunst beleving over transitie doorwerkt in het dagelijks leven van mensen en groepen in een wijk

EGG is een grootschalige, zintuiglijk interactieve en lerende kunstinstallatie in de vorm van een ei die uitnodigt tot ontmoeting en gesprek over maatschappelijke systeemtransities. De sculptuur heeft een gladde, organische vorm. Bezoekers kunnen ertegenaan leunen, erop klimmen en zich er vrij omheen bewegen. Ze kunnen het ‘broedproces’ van een onbekend, fictief wezen in het ei zintuiglijk ervaren. Door inzet van augmented reality (AR) en sensortechnologie reageert EGG op warmte, licht en geluid. Hierdoor ontstaat een responsief en deels onvoorspelbaar systeem dat spontane ontmoetingen en gesprekken tussen omstanders over transities in de wijk uitlokt. Bij de uitvoering van het project en het onderzoek wordt de Richtlijn Publieke Waarden voor Immersive Experiences (CIIIC) gehanteerd als kader voor zorgvuldige omgang met bezoekers, data en maatschappelijke impact. Kunst en performance kunnen wezenlijke effecten hebben op empathie, betekenisgeving en perspectiefwisseling (Brown & Novak-Leonard, 2011; Broadhead & Hooper, 2024; Norton, 2015). De kennis over hoe dergelijke ervaringen doorwerken in dagelijks handelen, sociale relaties en wijkgebonden transitiepraktijken (Spaas, 2024; Horvath et al., 2025) is echter beperkt. Dit onderzoek richt zich op de vraag: hoe klinkt de installatie en haar ontwikkeling in de tijd door mensen en in wijkgebonden transitieprocessen (Vervoort et al., 2020)? En hoe kunnen de effecten van mens–kunst-interactie worden geduid in termen van waarden, relaties en gemeenschapsvorming (scaling deep), als basis voor een betekenisvolle doorvertaling naar andere contexten (scaling out) (Fraser, 2010 & 2023; Moore et al., 2015)? Het onderzoek brengt ervaringen, emoties, betekenissen en mogelijke verschuivingen in denken en handelen in kaart en bouwt met kwalitatief onderzoek voort op de data die de installatie genereert: • EGG als Canvas: bezoekers laten geschreven, getekende en materiële sporen achter; • EGG Radio: een participatief platform waar met name jongeren in gesprek gaan over hun ervaringen; • AR- en sensordata: die interacties, aandacht en resonantiepatronen zichtbaar maken.

To what degree do interactive agents enhance the willingness-to-adopt IX?

IX-omgevingen kunnen de manier veranderen waarop mensen fysieke, interactieve vaardigheden trainen - van chirurgie tot teamsport. De Vrije Universiteit Amsterdam onderzoekt met bewegingswetenschappers, IX-ontwikkelaars en een user-experience-designer of interactieve avatars, die fysiek reageren op de bewegingen van de gebruiker, XR-training aantrekkelijker en effectiever maken. Als testcase dient een voetbaltraining waarin deelnemers leren zich vrij te lopen voor een pass - met en zonder meebewegende virtuele verdedigers.

Gedeelde inzichten in interactionele en impactvolle XR

XR-leeromgevingen — zoals VR-simulaties en interactieve trainingsscenario’s — worden steeds vaker ingezet in de zorg, communicatie, veiligheid en publieke dienstverlening. Ze helpen professionals lastige gesprekken te oefenen, complexe situaties te analyseren en veilig te experimenteren met nieuw gedrag. Ondanks deze groei is nog onvoldoende duidelijk welke didactische en ontwerpkeuzes deze omgevingen effectief, inclusief en verantwoord maken. Het project Gedeelde inzichten in interactionele en impactvolle XR onderzoekt hoe immersieve leeromgevingen zo kunnen worden ontworpen dat zij leren, reflectie en betekenisvol professioneel handelen ondersteunen. Daarbij staat niet de technologie centraal, maar de ervaring van gebruikers: hoe zij navigeren, interpreteren, feedback verwerken en inzicht krijgen in digitale besluitvormingsprocessen. Samen met XR-makers en partners uit zorg en publieke sector analyseren we bestaande toepassingen — zoals VR-Gedeelde Smart en de BEP-omgevingen — en verzamelen we ervaringen van ontwerpers, zorgprofessionals, communicatieadviseurs en omgevingsanalisten. We bouwen voort op bestaande, al langdurig gebruikte XR-leeromgevingen en een bewezen samenwerkingsverband, waardoor we geen nieuwe technologie hoeven te ontwikkelen en de middelen volledig kunnen inzetten voor onderzoek, analyse en validatie. Door hun praktijkkennis te koppelen aan inzichten uit gespreksanalyse, user experience design, adoptietheorieën en smart education ontwikkelen en valideren we een set generieke ontwerp- en didactische principes voor effectieve en verantwoorde XR-leeromgevingen. Deze principes richten zich op onder meer helderheid, interactie, reflectie, toegankelijkheid en waardenbewust ontwerp. De resultaten leveren schaalbare kennis op voor de brede XR-sector: van ontwerpstudio’s en publieke organisaties tot opleiders die met immersieve technologie werken. Daarmee draagt het project bij aan meer verantwoorde en inclusieve inzet van XR in de samenleving en biedt het concrete handvatten voor digitale besluitvorming en complexe communicatie.

Bekijk alle projecten

Terug naar Programma overzicht

Volgende Talent & Skills

Onderzoek

Financiering binnen Actielijn 1

CIIIC Start

CIIIC PRO

ADRIE

CIIIC Kern

Meer weten over ons programma

Wanneer opent wat?

Gehonoreerde projecten

Community